Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký thỏa thuận tạm thời với Iran nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài gần 4 tháng và từng bước khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Đây là diễn biến quan trọng đối với thị trường toàn cầu, bởi Hormuz là một trong những tuyến vận tải năng lượng chiến lược nhất thế giới. Nếu khu vực này được mở lại ổn định, áp lực lên giá dầu, chi phí vận tải và lạm phát toàn cầu có thể giảm đáng kể.
Theo thông tin được công bố, bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran đã có hiệu lực. Trước đó, văn kiện này được Phó Tổng thống Mỹ JD Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf ký điện tử vào ngày 14/6 dưới sự chứng kiến của ông Trump. Sau đó, ông Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tiếp tục ký MOU vào ngày 17/6. Việc ký kết diễn ra sớm hơn kế hoạch ban đầu, khi trước đó ông Trump từng nói thỏa thuận sẽ được ký vào ngày 19/6 tại Thụy Sĩ để có thêm thời gian cho hoạt động rà phá thủy lôi ở eo biển Hormuz.
Nội dung chính của MOU gồm 14 điểm, trong đó trọng tâm là chấm dứt hoạt động quân sự giữa Mỹ, Iran và các đồng minh của hai bên trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon. Hai nước cam kết tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau. Đây là nền tảng chính trị quan trọng để chuyển từ trạng thái đối đầu quân sự sang đàm phán ngoại giao.
Một điểm đáng chú ý là hai bên nhất trí đàm phán thỏa thuận cuối cùng trong tối đa 60 ngày, có thể gia hạn nếu cùng đồng thuận. Trong thời gian này, Mỹ cam kết không áp đặt thêm lệnh trừng phạt mới và không triển khai thêm quân đội trong khu vực. Iran cũng giữ nguyên hiện trạng chương trình hạt nhân. Cách tiếp cận này giúp hai bên có khoảng thời gian “đóng băng xung đột” để xử lý các vấn đề khó nhất, đặc biệt là hạt nhân và trừng phạt.
Về hàng hải, Mỹ sẽ bắt đầu dỡ bỏ phong tỏa hải quân đối với các cảng Iran ngay sau khi MOU được ký và hoàn tất trong vòng 30 ngày. Song song đó, Iran cam kết nỗ lực bảo đảm giao thông hàng hải qua eo biển Hormuz miễn phí trong 60 ngày, khôi phục vận tải ngay lập tức và xử lý các trở ngại kỹ thuật, quân sự, rà phá thủy lôi trong vòng 30 ngày. Đây là phần có tác động trực tiếp nhất đến giá dầu và logistics toàn cầu.
Về kinh tế, Mỹ cam kết cùng các đối tác khu vực xây dựng kế hoạch ít nhất 300 tỷ USD để tái thiết và phát triển kinh tế Iran. Washington cũng cam kết từng bước dỡ bỏ mọi hình thức trừng phạt theo lộ trình trong thỏa thuận cuối cùng, đồng thời cấp miễn trừ cho hoạt động xuất khẩu dầu, sản phẩm phái sinh và các dịch vụ liên quan như bảo hiểm, vận tải trong giai đoạn chuyển tiếp. Ngoài ra, Mỹ sẽ cho phép Iran sử dụng các khoản tiền và tài sản đang bị đóng băng hoặc hạn chế.
Vấn đề hạt nhân vẫn là điểm nhạy cảm nhất. Iran tái khẳng định sẽ không mua hoặc phát triển vũ khí hạt nhân, nhưng hai bên mới chỉ thống nhất sẽ tiếp tục thảo luận về làm giàu uranium và các nhu cầu hạt nhân của Iran. Điều này cho thấy MOU hiện tại chủ yếu là khung tạm thời để ngừng xung đột và mở đường đàm phán, chứ chưa giải quyết triệt để các bất đồng cốt lõi.
Dù thỏa thuận đã có hiệu lực, phản ứng tại Mỹ không hoàn toàn đồng thuận. Một số nghị sĩ Cộng hòa, trong đó có Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, tỏ ra hoài nghi về khả năng Nhà Trắng đạt được một thỏa thuận đủ rõ ràng với Iran về chương trình hạt nhân. Ông Trump cũng cảnh báo quân đội Mỹ sẵn sàng tấn công trở lại nếu Iran không tuân thủ thỏa thuận. Điều này cho thấy rủi ro địa chính trị chưa biến mất, mà chỉ tạm thời được kiểm soát. Tựu trung, MOU 14 điểm giữa Mỹ và Iran là bước ngoặt quan trọng giúp giảm nguy cơ xung đột lan rộng, mở lại eo biển Hormuz và làm dịu áp lực năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, đây vẫn là một thỏa thuận tạm thời, phụ thuộc lớn vào khả năng thực thi, tiến độ mở lại hàng hải, phản ứng của các bên liên quan và kết quả đàm phán hạt nhân trong 60 ngày tới. Với thị trường tài chính, đây là tín hiệu tích cực, nhưng nhà đầu tư vẫn cần theo dõi sát giá dầu, dòng vận tải qua Hormuz và các tuyên bố tiếp theo từ Washington, Tehran và Quốc hội Mỹ.