Dù vậy, việc các nền kinh tế hạ thuế quan có thể tạo ra một cú huých lớn cho tăng trưởng, theo nhận định của ông Indermit Gill, kinh tế trưởng của Ngân hàng Thế giới (WB).
Ông Gill cho biết, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang hạ thấp kỳ vọng tăng trưởng – đặc biệt là với các nước phát triển – các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển hiện vẫn giữ được sự lạc quan tương đối, ít nhất là ở thời điểm hiện tại, bất chấp loạt kế hoạch áp thuế của Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Tại chuỗi sự kiện mùa xuân thường niên của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và WB diễn ra tại Washington tuần trước, bầu không khí chung là sự lo lắng sâu sắc trước tác động kinh tế từ việc Mỹ dựng lên các rào cản thuế quan cao nhất trong gần một thế kỷ, cùng với đó là các đòn trả đũa của Trung Quốc, EU và Canada nhằm vào hàng hóa Mỹ.
IMF trong tuần qua đã hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu, bao gồm việc cắt giảm dự báo cho Mỹ, Trung Quốc và phần lớn các nền kinh tế khác. Báo cáo của IMF nhấn mạnh rằng càng nhiều căng thẳng thương mại, triển vọng tăng trưởng sẽ càng xấu đi. IMF hiện dự báo kinh tế thế giới năm nay chỉ tăng 2,8%, giảm 0,5 điểm phần trăm so với dự báo hồi tháng 1.
Dự báo kinh tế mới của WB, vốn được công bố hai lần mỗi năm, sẽ phải chờ tới tháng 6. Tuy nhiên, ông Gill lưu ý rằng hiện nay giới kinh tế học quốc tế đều thống nhất điều chỉnh mạnh dự báo tăng trưởng kinh tế và thương mại toàn cầu theo hướng tiêu cực. Đồng thời, các chỉ số đo lường mức độ bất ổn cũng tăng vọt kể từ sau khi ông Trump công bố kế hoạch áp thuế ngày 2/4.
Khác với các cú sốc trước đây như khủng hoảng tài chính 2008-2009 hay đại dịch Covid-19, lần này tác động kinh tế lại bắt nguồn từ một chính sách chính phủ, đồng nghĩa đây là một cú sốc có khả năng được đảo ngược – ông Gill nhận xét trong cuộc phỏng vấn với Reuters.
Ông lưu ý rằng sự suy giảm tăng trưởng ở các nền kinh tế mới nổi có thể trầm trọng hơn nữa. Từ mức tăng trưởng khoảng 6% cách đây 20 năm, nay các nền kinh tế này chỉ kỳ vọng thương mại tăng khoảng 1,5% trong năm nay – thấp hơn rất nhiều so với mức tăng 8% những năm 2000.
“Đây là một cú giảm tốc đột ngột trên một nền tảng vốn đã yếu”, ông nói, đồng thời chỉ ra rằng dòng vốn đầu tư danh mục và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào các nền kinh tế mới nổi cũng đang sụt giảm tương tự các giai đoạn khủng hoảng trước. “Trong giai đoạn thuận lợi, FDI chiếm khoảng 5% GDP của các nền kinh tế mới nổi; hiện nay tỷ lệ này chỉ còn 1% và cả dòng vốn danh mục lẫn FDI đều đang suy giảm”.
Trong bối cảnh này, gánh nặng nợ đang gia tăng đáng báo động: khoảng một nửa trong số 150 nền kinh tế mới nổi và đang phát triển đã rơi vào hoặc đứng trước nguy cơ rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán – gấp đôi tỷ lệ của năm 2024 – và con số này có thể còn tồi tệ hơn nếu đà suy giảm toàn cầu tiếp diễn.
“Nếu tăng trưởng và thương mại toàn cầu cùng chậm lại trong khi lãi suất vẫn cao, thì nhiều nước, đặc biệt là những nước phụ thuộc vào xuất khẩu hàng hóa cơ bản, sẽ đối mặt với khủng hoảng nợ”, ông Gill cảnh báo.
Ông cũng nhấn mạnh rằng tỷ lệ chi phí trả lãi nợ công so với GDP – một thước đo trọng yếu của áp lực nợ – đang ở mức 12% tại các thị trường mới nổi, tăng mạnh so với mức 7% năm 2014 và tương đương với mức của thập niên 1990. Tại các nước nghèo, tỷ lệ này thậm chí đã leo lên 20%, gấp đôi mức 10% của một thập kỷ trước.
Việc phải dành nhiều ngân sách hơn cho trả lãi đồng nghĩa với việc các chính phủ sẽ có ít nguồn lực cho các lĩnh vực như giáo dục, y tế và phát triển kinh tế, ông Gill nhấn mạnh.
Trong bối cảnh lãi suất được dự báo còn duy trì ở mức cao do áp lực lạm phát từ thuế quan, tình trạng vay nợ để đảo nợ cũ sẽ càng làm nặng thêm gánh nặng tài chính đối với nhiều quốc gia.
Lời khuyên mà ông Gill đưa ra là các nước đang phát triển cần khẩn trương tìm cách đàm phán các thỏa thuận thương mại với Mỹ, giảm thuế quan của chính mình, đồng thời mở cửa thị trường nhiều hơn cho các đối tác khác. Theo mô hình tính toán của WB, điều này có thể tạo ra một cú hích mạnh mẽ cho tăng trưởng kinh tế.