Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 24/1/2026 công khai đe dọa áp mức thuế quan 100% đối với toàn bộ hàng hóa nhập khẩu từ Canada nếu nước này ký kết một thỏa thuận thương mại với Trung Quốc. Tuyên bố mang tính cứng rắn này lập tức gây chấn động trên cả ba phương diện chính trị, kinh tế và ngoại giao, đặt ra nguy cơ căng thẳng nghiêm trọng trong quan hệ giữa hai nền kinh tế hàng đầu Bắc Mỹ.
Cảnh báo trực diện từ Washington
Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cho rằng nếu Thủ tướng Canada Mark Carney tin rằng có thể biến Canada thành một “cảng trung chuyển” để Trung Quốc đưa hàng hóa vào Mỹ thì đó là một sai lầm nghiêm trọng. Theo lập luận của Tổng thống Mỹ, một thỏa thuận thương mại giữa Canada và Trung Quốc không chỉ gây hại cho Mỹ mà còn đặt Canada vào thế rủi ro dài hạn, thậm chí ông Trump cảnh báo Trung Quốc có thể “nuốt chửng” Canada, làm tổn hại doanh nghiệp, cấu trúc xã hội và lối sống của quốc gia này. Ông nhấn mạnh rằng nếu thỏa thuận được ký kết, toàn bộ hàng hóa Canada xuất sang Mỹ sẽ ngay lập tức chịu mức thuế 100%, một mức thuế mang tính trừng phạt, vượt xa thông lệ thương mại giữa các nền kinh tế phát triển.
Lo ngại Trung Quốc né thuế qua Canada
Lý do cốt lõi được ông Trump đưa ra là quan ngại Trung Quốc sẽ lợi dụng vị trí địa lý và nền kinh tế của Canada để né tránh thuế quan mà Mỹ đang áp lên hàng hóa Trung Quốc, từ đó hình thành một “cửa hậu” giúp sản phẩm Trung Quốc thâm nhập thị trường Mỹ. Theo quan điểm của Washington, kịch bản này sẽ gây tổn hại trực tiếp tới sản xuất trong nước và an ninh kinh tế Mỹ.
Thực tế quan hệ Canada – Trung Quốc và sự đảo chiều của Trump
Trên thực tế, Canada và Trung Quốc gần đây mới đạt được một thỏa thuận sơ bộ nhằm giảm thuế quan đối với một số nông sản Canada, mở rộng hạn ngạch nhập khẩu xe điện Trung Quốc vào Canada và áp dụng mức thuế tối huệ quốc 6,1%. Đây được xem là bước đi nhằm bình thường hóa quan hệ thương mại giữa Ottawa và Bắc Kinh. Tuy nhiên, phản ứng gay gắt của Trump lại hoàn toàn trái ngược với phát biểu trước đó của chính ông vào giữa tháng 1/2026, khi ông từng bày tỏ ủng hộ việc Canada ký thỏa thuận thương mại với Trung Quốc. Sự đảo chiều này khiến giới quan sát bất ngờ và một lần nữa phản ánh tính biến động mạnh trong chính sách đối ngoại của Mỹ dưới thời Trump.
Hệ lụy với quan hệ Mỹ – Canada và chuỗi cung ứng Bắc Mỹ
Tác động của lời đe dọa thuế quan không chỉ giới hạn trong quan hệ thương mại song phương mà còn ảnh hưởng tới nền tảng hợp tác lâu năm giữa Mỹ và Canada trong khuôn khổ USMCA. Trong khi Canada nhiều lần nhấn mạnh chiến lược đa dạng hóa quan hệ thương mại nhằm giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ, động thái từ Washington đang khiến lựa chọn này trở nên khó khăn hơn. Căng thẳng còn gia tăng khi Thủ tướng Mark Carney trước đó tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos đã chỉ trích một số chính sách của Mỹ và kêu gọi các quốc gia duy trì lập trường trung lập hơn trong bối cảnh trật tự toàn cầu dịch chuyển, điều được xem là yếu tố khiến Trump phản ứng mạnh mẽ.
Phản ứng từ Ottawa và rủi ro phía trước
Ngay sau tuyên bố của Trump, phía Canada phủ nhận việc theo đuổi một hiệp định thương mại toàn diện với Trung Quốc, đồng thời khẳng định mục tiêu chỉ là thúc đẩy xuất khẩu và mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp Canada, chứ không nhằm làm tổn hại quan hệ với Mỹ. Dù vậy, lời đe dọa áp thuế 100% đã buộc giới kinh doanh và các nhà hoạch định chính sách hai nước phải đánh giá lại nguy cơ căng thẳng thương mại leo thang. Nếu kịch bản này trở thành hiện thực, tác động tới chuỗi cung ứng, sản xuất và giá cả hàng tiêu dùng tại Bắc Mỹ sẽ rất lớn, đặc biệt khi Canada là đối tác thương mại hàng đầu của Mỹ trong các lĩnh vực then chốt như ô tô, kim loại và nông sản.
Trong bối cảnh thế giới đang tìm kiếm sự ổn định và hợp tác kinh tế, động thái mới nhất của Washington cho thấy những thách thức ngày càng rõ nét trong kỷ nguyên cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung. Quyết định của Canada trong việc cân bằng giữa lợi ích thương mại với Trung Quốc và duy trì mối quan hệ truyền thống với Mỹ sẽ có ảnh hưởng sâu rộng không chỉ với khu vực Bắc Mỹ mà còn trên bình diện kinh tế và địa chính trị toàn cầu.