Bức tranh doanh nghiệp Việt Nam trong 5 tháng đầu năm 2026 cho thấy hai gam màu trái ngược. Một mặt, số lượng doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động tăng mạnh, phản ánh niềm tin kinh doanh đang có dấu hiệu cải thiện. Mặt khác, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn ở mức rất cao, cho thấy khu vực doanh nghiệp tư nhân tiếp tục đối mặt với nhiều áp lực về chi phí, dòng tiền, đơn hàng và sức cạnh tranh.
Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, trong 5 tháng đầu năm 2026, cả nước có hơn 94.800 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, với tổng vốn đăng ký gần 1.066,3 nghìn tỷ đồng và 432.800 lao động đăng ký. So với cùng kỳ năm trước, số doanh nghiệp thành lập mới tăng 42,1%, vốn đăng ký tăng 64,8%, trong khi số lao động đăng ký giảm 4,7%. Vốn đăng ký bình quân một doanh nghiệp thành lập mới đạt 11,2 tỷ đồng, tăng 16% so với cùng kỳ năm 2025.
Bên cạnh đó, cả nước có gần 47.800 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, tăng 6,1% so với cùng kỳ. Như vậy, tổng số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động trong 5 tháng đầu năm đạt hơn 142.600 doanh nghiệp, tăng 27,6% so với cùng kỳ năm trước. Bình quân mỗi tháng có khoảng 28.500 doanh nghiệp gia nhập hoặc tái gia nhập thị trường. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy môi trường kinh doanh đang có sự cải thiện nhất định, đặc biệt khi nhiều doanh nghiệp bắt đầu quay lại sau giai đoạn khó khăn kéo dài.
Tuy nhiên, điểm đáng lo ngại là số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn rất lớn. Trong 5 tháng đầu năm, có 78.800 doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, tăng 5,7% so với cùng kỳ. Hơn 31.400 doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể, tăng 14,2%, trong khi hơn 19.000 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng tới 99,1%. Tổng cộng, có khoảng 129.300 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, bình quân mỗi tháng khoảng 25.900 doanh nghiệp.
Sự chênh lệch không quá lớn giữa số doanh nghiệp gia nhập và rút lui cho thấy nền kinh tế vẫn đang trong quá trình sàng lọc mạnh. Việc số doanh nghiệp mới tăng nhanh là tín hiệu tích cực, nhưng chưa đủ để kết luận sức khỏe khu vực doanh nghiệp đã phục hồi bền vững. Khi gần như cứ có một doanh nghiệp gia nhập thì cũng có một doanh nghiệp rời khỏi thị trường, áp lực tồn tại của doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn rất đáng chú ý.
Một điểm cần quan sát kỹ là số lao động đăng ký tại doanh nghiệp thành lập mới giảm so với cùng kỳ, dù số doanh nghiệp và vốn đăng ký đều tăng mạnh. Điều này có thể phản ánh xu hướng doanh nghiệp mới thận trọng hơn trong tuyển dụng, ưu tiên mô hình tinh gọn hoặc ứng dụng công nghệ để giảm chi phí nhân sự. Nó cũng cho thấy sự phục hồi của khu vực doanh nghiệp chưa chắc đã chuyển hóa ngay thành tăng trưởng việc làm tương ứng.
Trong tháng 5 riêng lẻ, cả nước có hơn 17.000 doanh nghiệp thành lập mới với vốn đăng ký hơn 280.900 tỷ đồng và gần 75.900 lao động. So với tháng trước, số doanh nghiệp thành lập mới giảm 16,5%, nhưng vốn đăng ký tăng 13,8%, khiến vốn bình quân mỗi doanh nghiệp mới trong tháng đạt 16,5 tỷ đồng. Điều này cho thấy quy mô vốn của nhóm doanh nghiệp mới có xu hướng tăng, dù số lượng đăng ký trong tháng giảm.
Nhìn tổng thể, dữ liệu doanh nghiệp 5 tháng đầu năm 2026 cho thấy nền kinh tế đang có tín hiệu phục hồi về mặt đăng ký kinh doanh, nhưng vẫn chưa thoát khỏi áp lực đào thải. Các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong thời gian tới cần tập trung vào khả năng tiếp cận vốn, giảm chi phí vận hành, cải thiện thủ tục pháp lý, mở rộng thị trường và hỗ trợ chuyển đổi số. Nếu không cải thiện được năng lực sống sót của doanh nghiệp, số lượng thành lập mới tăng cao có thể chỉ phản ánh sự luân chuyển ngắn hạn, thay vì một nền tảng tăng trưởng doanh nghiệp thực sự bền vững.