Thị trường chứng khoán Việt Nam bước sang cuối tháng 5 với một tín hiệu đáng chú ý: VN-Index vẫn dao động ở vùng điểm cao, có thời điểm tiệm cận khu vực quanh 1.900 điểm, nhưng dòng tiền lại không còn duy trì trạng thái sôi động như giai đoạn trước. Theo dữ liệu được ghi nhận, trong những phiên cuối tháng 5, HOSE không có phiên nào đạt khối lượng khớp lệnh vượt 700 triệu cổ phiếu. Điều này đặt ra câu hỏi quan trọng với nhà đầu tư: liệu thanh khoản thấp chỉ là một nhịp nghỉ tạm thời sau quá trình tăng mạnh, hay là dấu hiệu cho thấy dòng tiền đang trở nên thận trọng hơn trước mặt bằng định giá hiện tại?
Theo ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng đầu tư kiêm Phó Giám đốc Khối kinh doanh tại Chứng khoán An Bình, sự suy yếu của thanh khoản trong giai đoạn vừa qua đến từ cả hai yếu tố. Một mặt, thị trường cần một nhịp nghỉ sau khi đã tăng khá mạnh và tiến lên vùng điểm cao. Mặt khác, tâm lý nhà đầu tư cũng thận trọng hơn khi chỉ số vượt qua các vùng kháng cự quan trọng nhưng độ rộng thị trường không thực sự tích cực. Nói cách khác, VN-Index có thể vẫn neo cao, nhưng không phải phần lớn cổ phiếu trên thị trường đều tăng tương ứng.
Đây chính là điểm khiến nhà đầu tư cá nhân cảm thấy kém hào hứng. Trong nhiều phiên, thị trường xuất hiện trạng thái “xanh vỏ, đỏ lòng”, tức chỉ số được nâng đỡ bởi một số cổ phiếu vốn hóa lớn, trong khi danh mục của nhiều nhà đầu tư lại không tăng, thậm chí còn giảm. Khi dòng tiền chỉ co cụm vào một vài nhóm dẫn dắt thay vì lan tỏa rộng, cảm giác kiếm tiền trên thị trường trở nên khó khăn hơn rất nhiều. Vì vậy, dù VN-Index vượt đỉnh hoặc giao dịch ở vùng cao, tâm lý chung lại không hoàn toàn hưng phấn như các chu kỳ tăng mạnh trước đây.
Bên cạnh yếu tố kỹ thuật và độ rộng thị trường, thanh khoản còn chịu tác động từ môi trường lãi suất và các biến số vĩ mô bên ngoài. Dù chính sách điều hành vẫn theo hướng hỗ trợ tăng trưởng, mặt bằng lãi suất trên thị trường chưa thực sự giảm mạnh và thanh khoản hệ thống ngân hàng vẫn là yếu tố cần theo dõi. Khi lãi suất còn neo ở vùng tương đối cao, dòng tiền đầu cơ vào chứng khoán thường trở nên chọn lọc hơn, đặc biệt tại thời điểm chỉ số đã tăng trước một nhịp dài. Nhà đầu tư có xu hướng chờ các nhịp điều chỉnh rõ ràng hơn thay vì mua đuổi ở vùng giá cao.
Ngoài ra, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông và diễn biến giá dầu cũng góp phần làm tăng sự thận trọng. Nếu giá dầu duy trì ở vùng cao, áp lực lạm phát toàn cầu có thể kéo dài, từ đó ảnh hưởng đến kỳ vọng lãi suất và khẩu vị rủi ro trên các thị trường tài chính. Với một thị trường có độ nhạy cao như Việt Nam, những biến động từ bên ngoài thường không tác động ngay lập tức vào kết quả kinh doanh doanh nghiệp, nhưng lại ảnh hưởng khá nhanh đến tâm lý dòng tiền ngắn hạn.
Trong bối cảnh đó, chiến lược phù hợp không nhất thiết là bán mạnh bằng mọi giá, nhưng cũng không nên duy trì tỷ trọng cổ phiếu quá cao. Theo quan điểm của ông Minh, tỷ trọng cổ phiếu khoảng 40–50% danh mục có thể là mức hợp lý với nhiều nhà đầu tư, tùy khẩu vị rủi ro. Lý do là dù chỉ số đã lên vùng cao, vẫn còn nhiều cổ phiếu chưa tăng tương ứng, thậm chí vẫn đang giao dịch quanh vùng đáy cũ. Điều này cho thấy thị trường không đắt đồng đều, mà đang phân hóa rất mạnh giữa nhóm đã tăng nóng và nhóm còn tích lũy.
Điểm quan trọng hơn nằm ở việc nhà đầu tư đang nắm giữ cổ phiếu nào. Trong một thị trường vận động theo mô hình chữ K, cổ phiếu có nền tảng cơ bản tốt, có động lực tăng trưởng rõ ràng và có câu chuyện hỗ trợ riêng vẫn có thể tiếp tục thu hút dòng tiền. Ngược lại, những cổ phiếu chỉ có định giá thấp nhưng thiếu chất xúc tác tăng trưởng có thể tiếp tục đi ngang hoặc suy yếu. Giai đoạn mua theo chỉ số hoặc mua vì “rẻ” đơn thuần không còn là chiến lược tối ưu khi dòng tiền không lan tỏa rộng.
Một số nhóm ngành vẫn có thể được chú ý trong thời gian tới bao gồm doanh nghiệp nhà nước có câu chuyện thoái vốn hoặc cải thiện hiệu quả hoạt động, nhóm điện hưởng lợi từ nhu cầu tiêu thụ cao trong mùa nóng, vận tải nhờ xuất khẩu và FDI tích cực, chứng khoán nếu thanh khoản cải thiện sau tháng 6, ngân hàng nếu lãi suất hạ nhiệt trong nửa cuối năm, và dịch vụ dầu khí với kỳ vọng từ các dự án mỏ khí mới. Tuy nhiên, với từng nhóm ngành, nhà đầu tư vẫn cần chọn lọc cổ phiếu cụ thể thay vì mua dàn trải. Tựu trung, thanh khoản thấp không đồng nghĩa dòng tiền đã rời bỏ thị trường, nhưng nó cho thấy dòng tiền đang trở nên thận trọng và chọn lọc hơn rất nhiều. Khi VN-Index neo ở vùng cao, độ rộng thị trường yếu và dòng tiền chỉ tập trung vào một số nhóm cổ phiếu, nhà đầu tư cần ưu tiên quản trị rủi ro, giữ tỷ trọng vừa phải và tập trung vào doanh nghiệp có nền tảng thật sự rõ ràng. Thị trường vẫn có thể tiếp tục đi lên, nhưng cơ hội không còn dành cho tất cả cổ phiếu như trong giai đoạn đầu của một nhịp tăng.