Trong ngày 1-10-2025, chính phủ Mỹ đã chính thức bước vào tình trạng “đóng cửa” (government shutdown) sau khi Quốc hội không thể đạt thỏa thuận thông qua ngân sách mới. Đây là lần đầu tiên sau sáu năm quốc gia này phải ngừng hoạt động một phần của bộ máy nhà nước vì bế tắc chính trị.
Nguyên nhân từ bế tắc ngân sách
Nguyên nhân trực tiếp đến từ việc hai đảng không tìm được tiếng nói chung về chi tiêu, đặc biệt là các khoản trợ cấp y tế. Đảng Cộng hòa muốn thông qua một dự luật ngân sách tạm thời “sạch” để kéo dài tới ngày 21-11, trong khi Đảng Dân chủ lại đòi gắn kèm các điều khoản mở rộng hỗ trợ y tế. Khi dự luật chỉ nhận được 55 phiếu thuận tại Thượng viện, không đủ mức tối thiểu 60 phiếu, ngân sách không thể được thông qua và khoảng trống tài trợ (funding gap) đã buộc chính phủ phải ngừng hoạt động từ 0 giờ ngày 1-10.
Ảnh hưởng trực tiếp tới Việt Nam
Ngay lập tức, Đại sứ quán Mỹ tại Việt Nam đã phát đi thông báo quan trọng, cho biết trang Facebook chính thức sẽ không được cập nhật thường xuyên trong thời gian này, ngoại trừ các thông tin khẩn cấp liên quan đến an toàn và an ninh. Đồng thời, cơ quan ngoại giao Mỹ cũng khẳng định các dịch vụ hộ chiếu và thị thực theo lịch hẹn vẫn sẽ được thực hiện nếu điều kiện cho phép, trong khi Trung tâm Mỹ tại Hà Nội và TP.HCM tạm thời đóng cửa cho tới khi có thông báo mới.
Người dân có nhu cầu xin visa, gia hạn thị thực hay xử lý thủ tục liên quan tới Mỹ có thể gặp chậm trễ hoặc phải thay đổi kế hoạch. Các chương trình giao lưu, hỗ trợ văn hóa, học thuật qua Trung tâm Mỹ tại Hà Nội và TP.HCM sẽ tạm ngưng, tạo ra khoảng trống trong các hoạt động hợp tác mềm giữa hai quốc gia.
Hệ lụy kinh tế không thể xem nhẹ
Thực tế, “government shutdown” là tình trạng lặp đi lặp lại trong đời sống chính trị Mỹ, chủ yếu xuất phát từ bất đồng ngân sách. Khi ngân sách không được thông qua đúng hạn, hàng loạt cơ quan liên bang buộc phải tạm ngừng hoạt động, nhân viên bị cho nghỉ không lương hoặc làm việc trong tình trạng chờ thanh toán. Ước tính hàng trăm nghìn nhân viên chính phủ liên bang sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp.
Lịch sử cho thấy mỗi đợt chính phủ Mỹ đóng cửa đều gây ra những thiệt hại đáng kể cho nền kinh tế. Đợt dài nhất trong giai đoạn 2018–2019 kéo dài tới 35 ngày đã khiến GDP Mỹ thiệt hại khoảng 3 tỷ USD. Khi chính phủ ngừng chi tiêu cho nhiều dịch vụ và dự án, các hoạt động kinh doanh phụ thuộc vào hợp đồng liên bang bị đình trệ, người dân hoãn chi tiêu do bất an về thu nhập, còn thị trường tài chính trở nên nhạy cảm hơn với rủi ro chính trị.
Nếu tình trạng lần này kéo dài, không chỉ kinh tế Mỹ chịu tác động mà các nền kinh tế gắn kết với Mỹ, trong đó có Việt Nam, cũng sẽ gián tiếp bị ảnh hưởng qua các kênh thương mại, đầu tư và tâm lý thị trường.
Liệu có cần lo ngại quá mức?
Tuy nhiên, cần đặt sự kiện này trong bối cảnh rộng hơn để đánh giá mức độ đáng lo. Đóng cửa chính phủ Mỹ không phải là điều chưa từng có tiền lệ, và nước này đã nhiều lần trải qua mà không gây ra khủng hoảng dài hạn. Hệ thống luật pháp và cơ chế tài chính của Mỹ vẫn cho phép duy trì những hoạt động thiết yếu, trong đó ngoại giao và an ninh quốc tế thường được ưu tiên.
Các nhà lập pháp Mỹ chịu áp lực rất lớn từ công chúng và doanh nghiệp để nhanh chóng tìm ra giải pháp ngân sách, bởi kéo dài tình trạng này sẽ gây thiệt hại trực tiếp cho nền kinh tế và uy tín chính trị của cả hai đảng. Do vậy, nhiều khả năng việc đóng cửa lần này cũng sẽ sớm được tháo gỡ, khi bên nào cũng không muốn gánh chịu hậu quả chính trị và kinh tế quá lớn.
Kết luận
Việc chính phủ Mỹ đóng cửa sau sáu năm là sự kiện đáng quan tâm, phản ánh những bất ổn chính trị trong nội bộ và đặt ra nhiều hệ lụy tiềm ẩn đối với kinh tế cũng như quan hệ quốc tế. Người dân và doanh nghiệp Việt Nam có thể chịu ảnh hưởng ở mức độ gián tiếp thông qua các thủ tục hành chính và sự bất định của thị trường toàn cầu.
Tuy vậy, xét theo kinh nghiệm quá khứ, rủi ro mang tính hệ thống đối với quan hệ song phương Việt – Mỹ hoặc đối với trật tự kinh tế toàn cầu là chưa lớn, trừ khi bế tắc ngân sách kéo dài bất thường. Đây là sự kiện cần theo dõi sát sao, nhưng không phải là biến cố gây lo ngại cực độ. Quan trọng hơn, nó một lần nữa cho thấy nền kinh tế toàn cầu ngày càng phụ thuộc vào sự ổn định chính trị tại Mỹ, và mọi trục trặc ở Washington đều có thể tạo hiệu ứng lan tỏa ra khắp thế giới.